De kans op een rendez-vous met walvissen kan worden vergroot met behulp van AI-gestuurde drones. Walvissen spelen een belangrijke rol in het mariene ecosysteem en omdat walvispopulaties onder druk staan willen onderzoekers graag alles weten over hun gedrag en gezondheid. Onhandig daarbij is dat walvissen het grootste deel van hun tijd onder water doorbrengen en het lastig te voorspellen is waar en wanneer ze boven komen.
Om de kans op een succesvolle ontmoeting met een walvis te vergroten, hebben robotica-onderzoekers van Harvard autonoom vliegende drones uitgerust met een zelflerend routesysteem gecombineerd met input uit signalen uit radiobakens en akoestische sensoren. Ze werkten samen met biologen uit Canada en Denemarken. Hun studie is gepubliceerd in Science Robotics en is onderdeel van een groter onderzoeksproject dat als doel heeft walviscommunicatie te ‘vertalen’.
Een drone van de onderzoekers.Foto Ninad Jadhav
Arbeidsintensief
Tot nu toe is walvisonderzoek afhankelijk van menselijke observaties op zee en het gebruik van radiobakens die aan walvissen zijn bevestigd. Deze methodes zijn niet ideaal: observeren is arbeidsintensief en veel momenten van bovenkomen worden gemist, ook doordat de omstandigheden op zee ruw kunnen zijn. Radiobakens helpen, maar ze hebben een beperkte reikwijdte en veel dingen moeten met de hand gedaan worden.
De nieuwe methode laat meerdere drones samenwerken. Ze zijn uitgerust met sensoren en algoritmes die zijn ontworpen om walvissen zowel boven als onder water te volgen. Wanneer een walvis zich aan de oppervlakte bevindt, gebruiken de drones radiobakens die signalen uitzenden, waardoor de drones de locatie en richting van de walvis nauwkeurig kunnen vaststellen. Voor walvissen die onder water duiken, schakelen de drones over op akoestische sensoren, die de locatie van walvissen bepalen door te luisteren naar hun karakteristieke geluiden.
De vliegroute van de drones wordt aangestuurd door een systeem van kunstmatige intelligentie dat werkt op basis van zogenoemd rollout-based reinforcement learning. Dit algoritme stelt de drones in staat om voortdurend hun koers en snelheid aan te passen aan de hand van nieuwe gegevens over de walvislocaties. Dit vergroot de kans op een succesvolle drone-walvisontmoeting tijdens de korte momenten dat de walvissen aan de oppervlakte komen.
Speedboot en potvis
De methode is getest op vier kunstmatige walvissen – speedboten die walvisgedrag nadeden – en op drie potvissen die in het wild gevolgd zijn. Ze werden steeds door twee samenwerkende drones gevolgd en de onderzoekers rapporteren respectievelijk 80 procent en 68 procent succesvolle rendez-vous.
Er zijn wel allerlei technische beperkingen die opgelost moeten worden voor de drones daadwerkelijk ingezet kunnen worden. De afstand waarop de sensoren werken is met 500 tot 1.000 meter nog niet optimaal, walvissen leggen met gemak snel grote afstanden af. Ook is er meer mobiele computerkracht nodig om ze lange tijd in real time te kunnen volgen.
Desondanks is roboticus Haluk Bayram van de Medeniyet Universiteit in Istanbul enthousiast over de nieuwe aanpak, schrijft hij in een eveneens in Science Roboticsverschenen commentaar. De gebruikte algoritmes zijn vernieuwend en de methode biedt allerlei mogelijkheden voor het monitoren van andere wilde diersoorten.
Patrick Stevens kan het bijna niet geloven. Hij werkt al een kwart eeuw in de cannabisindustrie en eindelijk hoeft hij niet meer geheimzinnig te doen. Zelfs als hij in de trein zit, neemt de teler telefoontjes van coffeeshophouders aan. „En heb je nog voorgedraaide joints nodig?”, horen medepassagiers Stevens dan vragen.
Stevens werkt bij Holigram, een van de legale cannabiskwekers die meedoen aan het langverwachte wietexperiment dat deze maandag van start gaat. Vier jaar lang kunnen gebruikers uitsluitend legale wiet en hasj kopen bij coffeeshops in de gemeentes Nijmegen, Arnhem, Groningen, Zaanstad, Almere, Voorne aan Zee, Heerlen, Maastricht, Breda en Tilburg. De proef moet uitwijzen of Nederland kan overstappen op de legalisering van softdrugs.
Het huidige gedoogbeleid is „een idiote, rare situatie”, vindt de Tilburgse burgemeester Theo Weterings. „Er worden bakken met geld verdiend in het illegale circuit, terwijl het eindproduct gewoon in een legale coffeeshop verkocht mag worden.” Ook zijn ambtsgenoot Paul Depla is een voorvechter van legalisering. „We hebben lange tijd de rode loper uitgerold voor de georganiseerde criminaliteit en illegale telers met de illegale achterdeur”, zegt de burgemeester van Breda.
Kwaliteit van de hasj
Het wietexperiment werd zevenenhalf jaar geleden aangekondigd in het regeerakkoord van kabinet-Rutte II. Anderhalf jaar geleden begonnen coffeeshops in Tilburg en Breda met de verkoop van de eerste legale producten, sinds vorige zomer zijn die ook beschikbaar in de andere acht gemeenten. In het najaar moest de daadwerkelijke start van het wietexperiment volgen, maar die werd uitgesteld omdat de kwekers er nog niet klaar voor waren.
Samples in Coffeeshop Smokery in Wormerveer. Op elke verpakking staat verplicht veel informatie over het product. Foto Olivier Middendorp
De regering heeft tien telers aangewezen om legale cannabis te produceren. Zij bouwden de afgelopen jaren kassen en fabrieken om plantjes te kweken. Nu zeven van de tien telers kunnen leveren, kan het experiment beginnen. Voor de experimenteerfase was bepaald dat telers minimaal 570 kilogram wiet en 160 kilogram hasj per week moeten kunnen leveren, met een voorraad van 6800 kilogram wiet en 2000 kilogram hasj.
Veel van onze klanten denken dat het gemaakt wordt door de staat. Dat de ministers met z’n allen in de kwekerij zitten om de jointjes te draaien
De telers kweken inmiddels voldoende, maar de kwaliteit van de hasj laat nog te wensen over. Dat was de voornaamste zorg van de 57 coffeeshophouders uit deelnemende gemeenten, die vorige maand om uitstel van het experiment vroegen in een brandbrief aan hun burgemeesters. Ze vrezen dat klanten naar andere gemeenten of de illegale markt trekken als de legale producten niet goed zijn. Het uitstel kwam er niet, besloot het kabinet. Wel mogen de coffeeshophouders tot 10 juni gedoogde hasj blijven verkopen. Zo’n twintig procent van de verkoop van coffeeshops bestaat uit hasj.
Op dit moment heeft slechts één kweker altijd hasj op voorraad: CanAdelaar, een van oorsprong Oostenrijkse producent die in Hellevoetsluis de grootste legale cannabiskas van Europa heeft. Gebruikers roken liever gedoogde Marokkaanse hasj dan deze legale nederhasj, zegt coffeeshophouder Maikel van Nieuwkasteele van Smokery uit Wormerveer (Zaanstad). Die legale hasj is „niet van de kwaliteit die klanten van ons gewend zijn”. Volgens Max Scherder van CanAdelaar zullen gebruikers gewend raken aan nederhasj en is die wel degelijk „van erg goede kwaliteit”. Marokkaanse hasj kan in Nederland niet nagemaakt worden, zegt Karina Zuidinga van Q-Farms uit Veendam, al werkt deze kweker aan een soort die in de buurt moet komen. De hasj uit Marokko is ook goedkoper, zeggen beide telers. „Marokkaanse hasj kost 6 tot 10 euro per gram in de shop, dan zit je al op of onder de kostprijs van nederhasj”, zegt Zuidinga.
Voorgedraaide joints in Coffeeshop Smokery. Foto Olivier Middendorp
Er zijn ook andere zorgen, blijkt uit een rondgang van NRC. Sommige telers kampen met personeelstekort voor het inpakken van hasj en wiet. Op elke verpakking zit een unieke code, waarmee de overheid die kan traceren tot aan de verkoop. Coffeeshophouders moeten op hun beurt de zaak inrichten op de verschillende formaten die telers leveren. Als het traceersysteem uitvalt, zoals al een keer gebeurd is, moeten ze foto’s maken van alle producten die over de toonbank gaan, om ze later alsnog te scannen.
Begint het experiment te vroeg? „De een maakt zich heel erg zorgen. De ander zegt: het zal misschien een jaar duren voordat de hele keten op elkaar aangesloten is, maar ik wil wel m’n schouders eronder zetten”, zegt Margriet van der Wal, voorzitter van de vereniging van Actieve Bredase Coffeeshopondernemers. Niet alle coffeeshops die de brandbrief hadden ondertekend, waren daadwerkelijk voor uitstel, laten enkele eigenaren aan NRC weten. Wel deelden ze de zorgen.
Vrij van bestrijdingsmiddelen
Over die zorgen is burgemeester Depla (Breda) sceptisch. „Alle beren op de weg zijn in de praktijk een klein beertje gebleken, of angstbeelden die helemaal niet zijn uitgekomen. Niet alle problemen die naar voren worden gebracht doen zich werkelijk voor. Als burgemeester moet ik oppassen dat ik niet wordt gebruikt als lobby voor gigantische financiële belangen”, zegt hij. Met dat laatste doelt hij op klachten uit het illegale circuit.
Gebruikers gaan er in alle opzichten op vooruit, zeggen telers en coffeeshophouders
Gebruikers gaan er in alle opzichten op vooruit, zeggen telers en coffeeshophouders. Niet alleen is legale, schone wiet vrij van bestrijdingsmiddelen en zware metalen, ook zijn de prijzen volgens hen vergelijkbaar met gedoogd spul. „Eén kilo amnesia kost via de achterdeur drieënhalf tot vierduizend euro. Bij ons is het ongeveer viereneenhalf duizend per kilogram”, zegt kweker Stevens. „En als er meer telers bij komen, gaat het aanbod omhoog en de prijs naar beneden.”
Vaste klanten bij coffeeshop Smokery in Wormerveer moeten nog wennen aan legale wiet. Van Nieuwkasteele schat dat hij op dit moment zestig procent van zijn omzet uit legale producten haalt. „Veel van onze klanten denken dat het gemaakt wordt door de staat. Dat de ministers met z’n allen in de kwekerij zitten om de jointjes te draaien, bij wijze van spreken.” Dus vertelt de coffeeshopeigenaar hoe het wel zit, biedt hij samples van legale wiet aan en krijgen klanten geld terug „als ze het niks vinden”.
De opslag van coffeeshop Smokery. Coffeeshops mogen onder de oude regelgeving 500 gram aan voorraad hebben, in de nieuwe situatie mag dat veel meer zijn. Foto Olivier Middendorp
Van Nieuwkasteele verwacht „een rommelige markt” in de eerste maanden van het experiment. Hij zette teeltbedrijven op in Californië, waar cannabis in 2010 gelegaliseerd werd, en in Canada, waar dat in 2018 gebeurde. Ook in Nederland kent Van Nieuwkasteele de keten van begin tot eind. Hij is niet alleen coffeeshophouder, maar verzorgt als cannabiskoerier ook het transport vanaf de telers.
Burgemeester Depla roept minister Van Weel op „marktverstoring te voorkomen” tijdens het experiment. Hij doelt op geheime prijsafspraken tussen telers en coffeeshops, ook al is er een beperkt aantal dat meedoet. Dat het kabinet daarop beducht is, blijkt uit het feit dat het de Autoriteit Consument & Markt (ACM) op 12 maart een presentatie over marktwerking en concurrentie liet geven aan coffeeshophouders en telers.
Landelijke schaal
Het experiment duurt ‘in principe’ vier jaar, met een mogelijke verlenging van anderhalf jaar. Coffeeshophouder Van Nieuwkasteele verwacht dat de proef al eerder uitgebreid wordt. „Ik voorspel dat het een jaar of twee jaar duurt voordat andere gemeenten mee willen doen. Dan heb je toch overproductie.” Burgemeester Weterings (Tilburg): „Ik sluit niet uit dat we halverwege zeggen: hebben we niet genoeg geleerd? Dat kan betekenen dat we het experiment eerder naar landelijke schaal brengen.”
Alle beren op de weg zijn in de praktijk een klein beertje gebleken
Binnen de huidige regeringspartijen heerst terughoudendheid. De PVV is fel tegen en probeerde het experiment in maart 2024 via een motie stil te leggen. NSC vreest dat het experiment cannabisgebruik normaliseert en daarmee leidt tot een toename onder jongeren. De BBB erkent dat het huidige beleid criminele verdienmodellen in stand houdt, maar wil eerst afstemming op Europees niveau. Ook de VVD is afwachtend en wil eerst de resultaten van het experiment zien voordat er conclusies worden getrokken.
Als Nederland softdrugs volledig zou legaliseren, zou dit niet per se in strijd zijn met het internationaal recht, concluderen strafrechtgeleerden Masha Fedorova en Piet Hein van Kempen in hun onderzoek naar cannabisregulering en internationale verdragen. Hoewel de VN-drugsverdragen staten verplichten cannabis te verbieden, biedt het internationaal recht ruimte voor gereguleerde legalisering, vooral wanneer dit helpt om aan mensenrechtenverplichtingen te voldoen. Steeds meer landen, zoals Luxemburg en Duitsland, reguleren de teelt, wat de druk op hervormingen in het internationale beleid vergroot.
„Wij zijn de enige die nog krampachtig vasthoudt aan het boekje”, zegt Weterings. „Dat is toch een bizarre situatie? Dat wij hier in Nederland nog steeds tegen dezelfde muren aanlopen, terwijl andere landen al stappen hebben gezet.”
Teler Stevens verwacht dat het wietexperiment zijn werk voorgoed legaal zal maken. „Ik ga ervan uit dat ik tot aan mijn pensioen, en hopelijk nog een paar jaar daarna, lekker wiet aan het verkopen ben.”
Vraag aan zijn oud-trainers Louis Van Gaal, Pep Guardiola of Carlo Ancelotti naar de kwaliteiten van de 35-jarige Bayern München-aanvaller Thomas Müller, en je zult ze niet horen over een verfijnde techniek, flitsende schijnbewegingen of verwoestend schot. Müller is met zijn dunne benen, lange armen en warrige kapsel bovendien bepaald geen prototype topatleet uit het moderne voetbal, constateerde hij zelf regelmatig.
Toch is hij een van de succesvolste Duitse voetballers ooit en een icoon van de club. Müller speelde al een recordaantal van 742 wedstrijden voor Bayern, waarin hij 247 doelpunten maakte. De aanvaller annex middenvelder – zijn positie is altijd wat ongrijpbaar gebleven – won 32 prijzen met de Zuid-Duitse club en werd de verpersoonlijking van de Beierse dominantie in de Bundesliga. Müller en Bayern leken wel met elkaar getrouwd.
Maar na 25 jaar (inclusief zijn jaren in de jeugdopleiding) komt er bijna een einde aan het huwelijk. Al dagen sluimerde het nieuws, zaterdag maakte Müller zelf bekend dat het huidige seizoen bij Bayern zijn laatste zal zijn. „Het was niet mijn keuze”, schreef hij in een Instagram-bericht. De club wil verjongen.
Van Gaal ‘grootste invloed’
Müller, opgegroeid in het Beierse gehucht Pähl, sluit zich in de zomer van 2000 als 10-jarige aan bij Bayern. Jürgen Klinsmann is coach als hij in 2008 zijn debuut maakt, maar onder Louis van Gaal beleeft Müller zijn grote doorbraak. Die geeft hem bijna onvoorwaardelijk vertrouwen. Regelmatig vertelt Müller hoeveel hij van Van Gaal, „de grootste invloed [in zijn loopbaan]” heeft geleerd. Zoals in 2024, na een wedstrijd tegen Freiburg, toen hij uitlegde te hebben gescoord dankzij de ‘Van Bastenloop’ – een manier om vrij te lopen die Van Gaal hem had bijgebracht.
Bij Bayern weet hij zich na Van Gaals ontslag moeiteloos aan te passen aan de speelstijl van vrijwel iedere coach, van Pep Guardiola tot Jupp Heynckes. Wat hem zo goed maakt? Müller omschreef zichzelf in 2011 als Raumdeuter, oftewel ruimteduider. Müller leest het spel als geen ander, is altijd in beweging en houdt het aan de bal simpel. „Het gaat om instinct”, zei hij.
De inmiddels in Duitsland ingeburgerde voetbalterm dekt de lading perfect, vindt ook Guardiola. „Hij is slim en onvoorspelbaar en staat altijd op de juiste plek”, zei hij in 2024 op de Bayern-website. Maar het mooiste aan Müller? „Hij juicht heel bescheiden. Tegenwoordig juichen voetballers het liefst vooral zelf. Thomas niet, hij wil altijd zijn teamgenoten knuffelen.”
Dit gebrek aan sterallures maakt hem populair in Duitsland, ook bij voetbalfans die niet voor Bayern zijn. Als hij in 2014 na de gewonnen WK-wedstrijd tegen Engeland voor de camera verschijnt, vraagt hij of hij de groetjes mag doen aan zijn opa en oma. Als een blije schooljongen zwaait hij vervolgens in de camera.
Radio Müller
Hoewel down-to-earth en joviaal heeft de Bayern-vedette ook een grote winnaarsmentaliteit. Officieel wordt hij nooit de vaste aanvoerder, maar Müller groeit uit tot een van de leiders van het team. Radio Müller, noemen zijn teamgenoten hem ook wel, vanwege zijn onophoudelijke communicatie met teamgenoten, maar ook met tegenstanders en scheidsrechters. Het mediateam van Bayern maakt in de lockdownperiode zelfs een compilatie van zijn kreten in de lege stadions.
Toch is Müller de laatste jaren in mindere periodes van Bayern vaak onderwerp van twijfel. Wordt het niets eens tijd om afscheid te nemen van de oude garde? En eenmaal lijkt Müller zelf weg te willen, in 2018, maar de liefde voor Bayern blijkt belangrijker dan het miljoenenaanbod van Manchester United.
Afgelopen week zei Van Gaal dat Müller, als hij besluit te vertrekken, „een groots afscheid verdient”. Ondanks het nu gedwongen vertrek lijkt de liefde niet bekoeld. Müller: „Het is als mijn spel. Het werd niet altijd gekenmerkt door perfectie”, zegt hij op Instagram. „Maar na een slechte pass is het belangrijk om de teamgeest terug te winnen. Dit hebben wij inmiddels gedaan.”
Op witverlichte trilplaten wordt gedanst op de maat van geluidstrillingen. Grote schermen tonen songteksten en uitbundige visuals van de livemuziek die wordt gespeeld. Zoete en kruidige geuren verspreiden zich door de zaal via ventilatoren, terwijl er spicy chocolade bonbons rondgaan door de zaal. Dove, slechthorende en horende bezoekers geven zich tijdens de 22e editie van Sencity festival over aan hun zintuigen.
In de foyer van ivoliVredenburg in Utrecht is het voor de horende bezoeker opmerkelijk stil. Wie om zich heen kijkt, merkt direct dat er volop wordt gecommuniceerd via gebarentaal. Best handig: een bezoeker vraagt bij de bar aan zijn vriend op zo’n tien meter afstand wat hij wil drinken. Vanaf het balkon blijft een andere bezoeker met haar vrienden op de dansvloer in contact.
Het jaarlijkse festival Sencity brengt kunst, muziek, cultuur en creativiteit samen als universele taal voor ongeveer 1.500 bezoekers. In de middag bestaat het programma vooral uit workshops zoals geurkunst en gebarentaal, ‘s avonds en ‘s nachts ligt de focus op livemuziek. Possibilize, de organisatie achter het festival, streeft naar een inclusieve ervaring voor zowel dove, slechthorende als horende bezoekers. „Op Sencity staat iedereen samen op één dansvloer te genieten van dezelfde muziek”, zegt Tim van Reyswoud, een van de organisatoren van het evenement.
In de aanloop naar het festival werken de artiesten met een zintuigregisseur om hun optredens op meerdere zintuigen af te stemmen. „We proberen zo de verhalen van artiesten te vertalen naar alle zintuigen. We kijken hoe we kleuren kunnen afstemmen op emoties, of we visuals kunnen toevoegen om het verhaal te accentueren, of hoe we geuren en smaken voor een totale beleving kunnen toevoegen”, zegt Gerda Kreeft, een van de organisatoren van het festival.
Bruisende tonic
Tijdens een stevig gitaarnummer van Michael Ekow & May, die later deze maand ook in Rotown en Paradiso spelen, worden flesjes bruisende tonic uitgedeeld. Bij de Food Jockey-stand worden voor elk optreden een paar bijpassende hapjes bereid. Bosbessen met een laagje suiker bieden een zoete tegenhanger bij de bittere tonic. Honderden bonbons in de vorm van rode lippen krijgen een toefje karamel met een vleugje chili, om de spice op te krikken tijdens het nummer ‘Rush’ van zangeres Ginge.
Aan de andere kant van het podium vullen geuren de zaal. Frisse, zoete en kruidige aroma’s wisselen elkaar snel af. Grote schalen met etherische oliën dampen boven kokend water, terwijl ventilatoren de geuren als zachte wolkjes het publiek in blazen.
De artiesten staan samen met een dove performer op het podium, die wordt ondersteund door een tolk vooraan op de dansvloer. Die samenwerking blijkt een strak geregisseerde choreografie van muziek, dans en gebarentaal, die het publiek enthousiast overneemt.
Jille Hartsa (22) hangt net een Facetime-gesprek op met een vriend die naar hem op zoek is. Sencity festival is voor hem een moment om oude bekenden weer te zien. „De dovengemeenschap is niet zo groot. Sommigen zie ik vaker op dove voetbalcompetities en anderen één keer per jaar op dit festival. Ik ben zelf slechthorend en als ik uitga in een horende omgeving, draait het vooral om dansen. Hier komen nog extra visuals bij, het praten met elkaar en het voelen van de muziek, zoals op de trilplaat. Ik ben wel weg van dat ding.”
Hartsa is niet de enige. De grote trilplaten staan zo vol, dat er zelfs een groepje omheen wacht tot er weer een plek vrijkomt. De platen vangen de trillingen van de livemuziek op, zodat degenen die erop staan de muziek door hun hele lichaam voelen.
Geuren en gevoelens
„De dag nadat ik hier ben geweest, ben ik helemaal kapot en moe”, vertelt bezoeker Nirosha Boer (39). „Niet alleen door alle ontmoetingen, maar ook door de geuren en gevoelens. Die zijn wel intens, ook omdat ik niet meer zo vaak als vroeger naar feestjes ga.” Ook voor Boer vormt het festival een jaarlijkse reünie. Ze ziet een stukje verderop een groepje vrienden lopen en snelt op ze af.
Zintuigprikkelend is het festival zeker. Voor degenen die even willen ontsnappen aan alle prikkels, is er een prikkelvrije ruimte ingericht. Ook kunnen bezoekers in de gebarenzone naast de concertzaal in alle rust een gesprek voeren. Wie liever de vertrouwde aroma’s van cacao of diesel, of de nieuwe geur van ambergrijs wilt ruiken, kan terecht bij geurkunstenaar Frank Bloem.
In de grote zaal krijgt elk optreden een daverend applaus. Niet door in de handen te klappen, maar door ze in de lucht te steken en heen en weer te draaien.