Mediatips: indringend Brits drama, een satirisch spel en twee Gene Hackman-films

Twee Gene Hackman-films

De BBC eert de onlangs overleden acteur Gene Hackman met een heuse double bill. Hackman speelt in het briljante The Conversation (Francis Ford Coppola, 1974) beroepsafluisteraar Harry Caul, wiens professionele eer zo ver gaat dat hij claimt alles te kunnen afluisteren. Hij is zo geobsedeerd door zijn vak dat hij nauwelijks een privé-leven heeft. Tegen zijn ethiek in raakt hij toch betrokken bij een zaak die zijn leven overhoopgooit. Coppola dwingt de kijker mee te kijken – en vooral luisteren – met Harry Caul als hij keer op keer naar door hem opgenomen gesprekken luistert. De film werd bedacht vóór het Watergate-schandaal, dat zijn climax bereikte toen de film uitkwam. Het is een van de sleutelfilms uit de jaren zeventig, net als The French Connection (William Friedkin, 1971).

André Waardenburg

Indrukwekkend Brits drama

De indringende Britse serie Adolescenceeen hoogtepunt dit seriejaar – volgt van zeer dichtbij de 13-jarige Noord-Engelse scholier Jamie die wordt verdacht van de moord op een meisje van zijn school. Het begint met een politie-inval bij hem thuis in de vroege ochtend. Regisseur Philip Barantini filmt iedere aflevering in één take. Zonder weg te snijden blijft de camera achter de personages aan lopen. Dat doet de regisseur virtuoos maar nooit in het oog springend. De techniek blijft steeds in dienst staan van het verhaal. Het geeft de serie haar gejaagde, intieme sfeer. De scènes worden zeer gedetailleerd uitgediept, de acteurs krijgen veel ruimte om te excelleren. Indrukwekkende hoofdrollen voor serieleider Stephen Graham (Peaky Blinders) als de vader en debutant Owen Cooper als de zoon.

Wilfred Takken

Ludieke museumsimulator

De makers van de zeer goed ontvangen satirische ziekenhuissimulator Two Point Hospital hebben niet genoeg aan de ziekenhuisbranche. Ze richten nu het vizier op de museumwereld met Two Point Museum, een heerlijk ontspannen en grappige museumbouwgame waarin je goed moet nadenken over het plaatsen van fossielen en skeletten, terwijl je arme onderzoekers grove verwondingen oplopen op verkenningstochten door de hele wereld. Je begint met een leeg gebouw, regelt dan ticketverkopers en museumwinkeltjes, en richt mooie tentoonstellingen in. Het liefst uitgebreid versierd én met een oproep tot donaties, zodat jij die trips naar verre oorden kan financieren. Daar aangekomen ploeteren je werknemers in het ijs om bevroren holbewoners op te graven. Heerlijk relaxed – voor de speler, dan.

Len Maessen

Ode aan vrijwilligerswerk

Radio 5 besteedt veel aandacht aan NLdoet, de jaarlijks vrijwilligersdagen van het Oranje Fonds. Verschillende dj’s gaan zelf aan de slag als vrijwilliger en doen verslag vanaf locaties waar andere vrijwilligers aan het werk zijn. Stefan Stasse gaat op pad met koning Willem-Alexander en koningin Máxima, die ook ergens vrijwilligerswerk doen. Zijn verslag is zaterdag vanaf 14 uur horen in in Magical Mystery Tour. In Volgspot is zaterdag vanaf 20 uur te horen hoe Hijlco Span aan de slag gaat als kaartenknipper en biertapper in het Utrechtse Werftheater. Ook in de komende uitzendingen van Volgspot besteedt Hijlco Span aandacht aan vrijwilligerswerk in de culturele sector. Volgens het CBS steken ongeveer 700.000 mensen gratis hun handen uit de mouwen voor culturele activiteiten.


Gecompliceerde gevoelens over misbruik door juf

Tolerantie voor herhaling kleurt bij menige luisteraar het oordeel over een verhalende podcast. Begrijpelijk. Lucky Boy overschrijdt mijn tolerantiegrens. Daar komt nog eens bij dat de maker voortdurend onderstreept hoe moeizaam haar onderzoek verliep en hoe verontwaardigd ze is over het misbruik dat centraal staat. En toch is deze podcast een aanrader. Hier redt het ijzersterke verhaal de vertelling. In het kort: veertienjarige leerling krijgt seks, vaak zelfs, met een juf op een jongensschool. Als de leerling decennia later aangifte doet volgen harde reacties uit de omgeving: hij was al een etterbak en toch mocht hij naar bed met de knapste juf van de school. Dan nu gaan zeiken? Opvallend genoeg koestert hij zelf ook ambivalente gevoelens: is hij nu boos op haar om het misbruik, of omdat hij niet de enige blijkt te zijn geweest? Is hij jaloers? Was hij dan toch een ‘lucky boy’, zoals andere slachtoffers van deze ene juf nog altijd blijken te denken?


Tragedie boven sensatie in podcast van Telegraaf

Door de papieren versie van de producent aarzelde ik, maar dankzij aanbevelingen in mijn omgeving gaf ik deze podcast van De Telegraaf toch een kans. En dat bleek terecht. Maker Marieke Mager geeft telkens een of meer journalisten van de krant de gelegenheid om niet zomaar een artikel toe te lichten, maar het verhaal te vertellen dat hen altijd zal bijblijven. Dat vat ze vervolgens in een scherpe montage. Natuurlijk is de ene aflevering niet zo sterk als de andere, want veel hangt af van de journalist in kwestie. Maar neem die over de seks–chatfraude. Tragedie overstemt daarin allengs de sensatie, wat een aflevering oplevert over lompe inhaligheid, gevoed door het menselijk tekort en verteld zonder superlatieven. Wat begon met nieuwsgierigheid naar het verdienmodel van sites als echtemeisjes.nl en gezonde journalistieke scoringsdrift eindigt met een dieper in zicht in eenzaamheiden onrechtvaardigheid.


‘Epische’ docuserie over Prince begraven door Netflix

Nadat drummer Questlove de documentaire The Book of Prince had gezien, moest hij tot drie uur ’s nachts met zijn therapeut bellen, zo zeer was hij van de kaart. In The New York Times zei hij: „Alles was daar: Prince is een genie, hij is majestueus, hij is seksueel, hij is beschadigd, hij is uitschot, hij is goddelijk, hij is al die dingen. En, man… Wow!”

Een episch meesterwerk, noemt criticus Wesley Morris van The New York Times de zesdelige Netflix-documentaire: „Dit is de enige film die echt laat zien hoe het is om een popster te zijn.” De Afro-Amerikaanse popster Prince, die in 2016 overleed aan een overdosis pijnstillers, schermde zijn privéleven grondig af. De regisseur Ezra Edelman, zo stelt Morris, onthult in zijn documentaire de mens achter de mythe, en hoe die twee verbonden zijn.

Wij zullen dit negen uur durende meesterwerk nooit zien. Op verzoek van de erven-Prince besloot Netflix begin februari The Book of Prince niet uit te brengen. Volgens de erven wordt Prince belasterd. In een verklaring in Variety stellen zij: „De film zit vol met dramatische, feitelijke onjuistheden en sensationele weergaven van gebeurtenissen uit zijn leven.” In plaats daarvan maakt Netflix, in nauwe samenwerking met de erven, een geheel nieuwe film.

Vorige week sprak regisseur Ezra Edelman zich voor het eerst uit over de kwestie in de podcast Pablo Torre Finds Out. Het annuleren van zijn film noemt hij „bespottelijk”. Dat zijn documentaire onjuistheden zou bevatten, noemt hij onzin. Hij sprak met zeventig intimi van Prince, inclusief zijn zus, werknemers en vele geliefden, en hij had toegang tot diens archief. Volgens hem proberen de erven niet zozeer Prince als persoon te beschermen, als wel „de geldautomaat”. Ze zouden bang zijn dat de film hun zakelijk belangen zou schaden. Terwijl volgens Edelman zijn film de grootsheid niet afbreekt maar juist uitdiept. Edelman is overigens geen roddeljournalist; eerder maakte hij de docuserie O.J.: Made in America die in 2017 werd bekroond met een Oscar en een Emmy.

Als Prince zo graag zijn privéleven geheim hield, moet een filmmaker dat niet respecteren, ook na zijn dood? Edelman: „Je gaat in bad met het genie en je wordt geconfronteerd met zijn menselijkheid. Prince is een historisch figuur, een van de grote artiesten van de 20ste eeuw. We moeten weten hoe die tot hun kunst kwamen, dat maakt deel uit van hoe wij als mensen door het leven gaan, hoe we beter kunnen worden.”

Hagiografie

Over de plannen voor een alternatieve film, zegt Edelman: „Dat wordt geen documentaire, dit wordt een hagiografie, propaganda. Ga je iets leren over Prince? Ik betwijfel het.” De regisseur spreekt in de podcast zijn zorgen uit over documentaires over kunstenaars. Volgens hem wordt het praktisch onmogelijk die nog te maken zonder dat de artiest zelf, of diens nabestaanden, zich er intensief mee bemoeien. Zo worden het volgens hem geen journalistiek integere films die de waarheid trachten te achterhalen, maar schoongepoetste reclamefilms. Artiesten als Beyoncé en Taylor Swift zien de documentaires over hen als verlengde van hun oeuvre. Ze waken er streng over dat hun imago intact blijft. Edelman: „Het grote publiek kan het niet schelen, of ze zien het verschil niet. Treurig.”

Dat Netflix door de knieën gaat, past volgens The New York Times ook in de nieuwe lijn van de streamingdienst. Die wil minder dure risicovolle kwaliteitsseries leveren, waarmee ze groot is geworden, maar liever goedkoper, veilig genrewerk voor een breed publiek. Aanstoot moet vermeden worden. Een film over Prince, de seksueel en gender-ambigue Afro-Amerikaan die expliciet over seks zong, past minder goed in die strategie.

Edelman en de mensen die de film wel hebben gezien, bestrijden stellig dat The Book of Prince een documentaire is vergelijkbaar met die over popzangers Michael Jackson of R. Kelly: bedoeld om met schokkende onthullingen een ster van zijn voetstuk te halen. Deze documentaire, stelt criticus Morris, slaagt er juist in „een persoon met vele gebreken te portretteren en tegelijk diens grootsheid en waardigheid in tact te laten. Dit is een van de weinige werken die ik ooit zag die de ervaring benadert van lijden en genialiteit.”

Uit de podcast en een uitputtend artikel in The New York Times Magazine van september is op te maken wat het „gedoemde meesterwerk” zoal onthult over de gebreken van Prince. Hij was heel bezitterig en heerszuchtig, mishandelde zijn vriendinnen, zowel fysiek als geestelijk. Hij verleidde ze deels als minderjarigen, maar had pas seks als ze meerderjarig werden, en kneedde en kleedde hen zo, dat ze in zijn fantasiewereld pasten. Tegelijk was hij lief en zorgzaam, probeerde hij ze vooruit te helpen in het leven. Ondanks de geleden schade spreken ze nog steeds vol liefde over hem.

Meest belastend is het verhaal over zijn enige kind, dat vlak na de geboorte overleed. Dit heeft hij altijd geheim gehouden. Meteen na het overlijden vloog Prince naar een optreden en liet zijn rouwende vrouw alleen achter. Daags erna moest zij Oprah Winfrey thuis ontvangen, waarna Prince haar dwong voor de camera mooi weer te spelen en niets los te laten over het grote verlies.

Klein

Volgens de documentaire kwam zijn gedrag voort uit jeugdtrauma’s. Prince werd als kind gepest om zijn lengte (1.57 meter), hij was een getalenteerde basketballer maar de coach vond hem „te klein”. Dit maakte in hem een enorme geldingsdrang los. In een oude reportage, waarin hij toevallig als kind te zien is, zie je hem in een groep scholieren op en neer springen om maar in beeld te komen.

Zijn vader sloeg hem, zijn pleegvader sloot hem maanden op. „Toen hij naar buiten kwam was de uitbundigheid uit hem verdwenen”, zegt zijn zus in de film. Op zijn twaalfde zette zijn moeder hem uit huis, waarna hij bij zijn vader ging wonen, een dominee. Die zette hem op zijn veertiende ook uit huis. Volgens Morris is Prince als kind op vele manieren „misbruikt, verwaarloosd en verlaten” door zijn familie. Met het bouwen aan zijn muziekgroep, entourage en harem probeerde hij zijn eigen familie te scheppen. Maar hij kon geen relaties behouden en bleef heel eenzaam.

Roem is een ziekte

Tegelijk toont de film het genie Prince. In elk geval zijn hang naar erkenning. Morris: „Roem doet giftige dingen met je persoonlijkheid. Prince wilde die ziekte hebben omdat hij dacht dat die het medicijn zou zijn.” Tegelijk benadrukt Morris dat de roem niet de oorzaak is van zijn gedrag: „Hij was lang ervoor al fucked-up.” Morris is meer dan ooit onder de indruk van Prince: „Hij was wonderlijk vreemd; een gender-bending, dromerige funkmeester. Hij tartte en zweefde boven alle categorieën en gaf generaties kinderen de vrijheid hetzelfde te doen. Dit wezen van pure seks en ondeugd en zijdezachte dubbelzinnigheid, zag ik nu, was ook donker, wraakzuchtig en verdrietig.”

Edelman zegt in de podcast dat hij met zijn film een lijn probeerde te ontdekken in Prince’s vele incarnaties: „Hoe gaan we van die virtuoze, geniale tiener naar de man die sterft aan een overdosis in een lift in Paisley Park? Wat is er gebeurd?” Het antwoord: „Hij was zo onzeker, had zoveel trauma’s, dat hij niet in staat was er open over te zijn. Hij zat gevangen in het beeld van de perfecte genie. Zijn onvermogen de waarheid over zichzelf met anderen te delen, leidde tot zijn verslaving aan pijnstillers.”

Drummer Questlove zei in The New York Times dat de film hem confronteerde met wat het betekent zwart te zijn in de VS. Niet alleen Prince verschool zijn kwetsbaarheid achter een „masker van onoverwinnelijkheid”: „Noem het mannelijkheid of cool: het ideaal van cool is uitgevonden door zwarte mensen om zichzelf in dit land te beschermen. Maar we hebben het sexy gemaakt. We kunnen donkere emoties ook cool maken.”


Serie ‘With Love, Meghan’ weet niet wat ze wil zijn

Er is al zoveel over Meghan Markle gezegd, zoveel lelijks vooral, dat je voorzichtig moet zijn daar nog iets aan toe te voegen. Toch is over With Love, Meghan weinig positiefs te melden. De achtdelige ‘lifestyle’-serie die deze maand op Netflix verscheen weet zelf ook niet zo goed wat zij wil zijn: kookshow, knutselclub, of klets-tv.

Markle is tegenwoordig beter bekend als de hertogin van Sussex natuurlijk, de titel die ze sinds haar trouwen met de Britse prins Harry draagt. Daar ligt ook de bron van al het lelijks dat Meghan over zich heen krijgt: sinds zij en Harry in 2018 met elkaar trouwden, kan ze in de ogen van de Britse pers maar weinig goeds doen. (Herinnert u zich avocado-gate nog? Kate Middleton, getrouwd met Harry’s broer en kroonprins William, kreeg tijdens een zwangerschap lof van de Britse pers omdat ze avocado at – ‘gezond!’ – terwijl Meghan in precies dezelfde situatie in verband werd gebracht met schending van mensenrechten.)

Maar goed – de kijker die daarin is geïnteresseerd, kan beter naar Harry & Meghan kijken, ook een Netflix- serie, waarin de twee uitgebreid uit de doeken doen hoe ze door de koninklijke familie en de Britse pers werden bejegend (slecht). Met With Love, Meghan wil Meghan zich duidelijk losweken van het imago van beschimpte hertogin.

Geen woord over de Britse royals in haar nieuwe serie. Prins Harry komt alleen in de laatste aflevering eventjes in beeld.

Nadat Harry en Meghan in 2020 hun officiële koninklijke functies neerlegden en via Canada naar Californië verhuisden, sloot het stel een deal met Netflix voor naar verluidt 100 miljoen dollar. With Love, Meghan is het vierde project dat uit die deal voortkomt. De opbouw van de show is simpel: Meghan ontvangt thuis een gast uit haar bekende Amerikaanse kennissenkring en bereidt vervolgens een lunch, maakt kaarsen van bijenwas, of gaat wandelen.

Alle ingrediënten die zulke series normaal gesproken tot ontspannen en vrolijke tv maken, leveren in With Love, Meghan een vrij zoutloos geheel op. Dat heeft in de eerste plaats te maken met hoe gasten in Meghans keuken worden betrokken bij de voorbereiding. Actrice Mindy Kaling mag komen opdraven in de aflevering waarin Meghan een kinderpartijtje organiseert. De ‘hulp’ van Kaling bestaat uit het snijden van een banaan in plakjes, voor de ‘regenboogsalade van fruit’ die Meghan zelf, zo zien we in een flashback, al grotendeels heeft voorbereid.

Als er dan tenminste een leuk gesprek ontstaat tussen gastvrouw en gast, is dat nog niet zo storend. Maar Meghan is duidelijk geen interviewer. Dat levert saaie scènes op. Neem de aflevering waarin ze met chef-kok Alice Waters in de keuken staat. Waters, die in de VS alom wordt geprezen als de vrouw die Amerikanen weer vers liet eten, zou je wel honderd dingen kunnen vragen over, nou ja, het bereiden van eten. Maar veel dieper dan een wederzijds ‘wat een eer om je te ontmoeten’ komen de twee vrouwen niet.

En als er dan iemand de ruimte krijgt om zijn kookkunsten te etaleren, zoals de Koreaans-Amerikaanse chef Roy Choi, dan is alles zo gefilmd dat je alsnog geen idee hebt hoe alle ingrediënten nu precies samenkomen tot een gerecht.

Foto Jake Rosenberg/Netflix

Een fundamenteler bezwaar is dat With Love, Meghan wereldvreemd overkomt. Doe dit thuis zelf ook, moedigt Meghan de kijker meermaals aan. Maar wie maakt er nu eigen badzout voor zijn logés, verfrissende doekjes met etherische oliën voor na het wandelen en wie heeft er zin zelf een ballonnenboog voor een kinderfeestje op te tuigen? Dit kun je heus ook doen met weinig geld, zegt actrice Kaling over dat kinderfeestje. Vervolgens registreert de camera een luxueus tafereel waarvan het moeilijk voor te stellen is dat het niet minstens duizenden dollars heeft gekost.

Het ziet er prachtig uit, zoals alles in de serie er prachtig en smakelijk uitziet. Het kan lekker zijn je daar aan te laven, maar laat die nadruk op ‘jij kunt dit ook’ dan maar helemaal achterwege, en geef ons de volledige koninklijke behandeling, gouden vorken en weelderige diners incluis.

In plaats daarvan moet het doorgaan voor een gewoon leven dat binnen handbereik ligt, maar dat is het leven van een ex-royal natuurlijk niet. Bovendien staat Meghan in de serie niet eens in haar eigen keuken. Voor de opnames werd een ander huis in haar woonplaats Montecito afgehuurd. Acht afleveringen naar een lifestyle gekeken dus, maar van wie is die lifestyle eigenlijk?


Tv-recensie | Hopelijk heeft ook Rutte naar de docu over ‘zijn’ kinderen gekeken

‘Doe normaal of ga weg”, schreef Mark Rutte in 2017. De woorden stonden in een brief gericht aan „Alle Nederlanders”, maar die frase was toch echt voor een specifiek deel van de bevolking bestemd. Voor mensen die – zoals het in diezelfde alinea werd geformuleerd – „onze vrijheid misbruiken om hier de boel te verstieren, terwijl ze juist naar ons land zijn gekomen voor die vrijheid.” Er zat een ‘wij’ en een ‘zij’ in die brief. Een ‘ons’ en een ‘hun’. De lezer moest zelf aanvoelen tot welke categorie die behoorde.

In het drieluik Kinderen van Rutte (VPRO) liet docent maatschappijleer Halil Karaaslan een groep jongvolwassenen die brief herlezen. Ze waren samengekomen in het Johan de Witt College in de Haagse Schilderswijk. Wat hen bond was dat ze daar allemaal ooit les hadden gekregen van Mark Rutte, die er gedurende zijn premierschap ook maatschappijleer doceerde. Ondanks al hun onderlinge verschillen hadden ze nog één ding gemeen: allemaal hadden ze een migratieachtergrond. Ze wisten hoe het was om je soms „alleen te voelen in de samenleving”, dacht de in Polen geboren Roksana. En hoe het was om over de maatschappij te leren van meester Mark, terwijl je opgroeit in de maatschappij van premier Rutte.

In de documentaire, waar woensdag het laatste deel van werd uitgezonden, was aanvankelijk ook aandacht voor de positieve invloed die meester Mark op ‘zijn’ kinderen had gehad. „Hij zei tegen mij: ‘Ik zie dat je een succesvolle vrouw gaat worden’”, herinnerde oud-leerling Insaf zich in de eerste aflevering. Hij wist te motiveren, meester Mark. Hij leerde zijn leerlingen dat een Nederlander niet beter is dan een Pool en vice versa; dat je in dit „gave land” kunt worden wat je wil, zolang je er hard voor werkt. Zolang je meedoet.

Wat een ontgoocheling moet het dan zijn als je na een sollicitatie te horen krijgt dat je bent aangenomen, mits je onder werktijd je hoofddoek afdoet. Dat overkwam Hafsa. Of als je op straat door een vreemde wordt benaderd die vindt dat je „terug moet naar je eigen land”. Dat overkwam Khadija. Of als er bij je moeder blauwe brieven op de mat beginnen te vallen waarin wordt medegedeeld dat de door haar ontvangen toeslagen moeten worden terugbetaald. Dat overkwam Anar, die in aflevering 2 in beeld werd gebracht aan tafel bij zijn moeder, met zijn mobieltje tussen hen in op tafel.

Terwijl hij op de luidspreker belde met de BelastingTelefoon spitte hij door de berg brieven die zijn moeder had ontvangen. Net als veel van zijn oud-klasgenoten was hij gewend om van jongs af aan zijn ouders te helpen bij talige zaken. Met deze toeslagenkwestie was hij al anderhalf jaar bezig. „Ik heb persoonlijk nooit het gevoel gekregen dat het systeem mensen met een migratieachtergrond target”, zei Anar. „Maar dan blijkt dat ze dat wel aan het doen zijn. Het heeft me laten zien dat het systeem niet eerlijk is – terwijl ik dat wel altijd dacht.”

Israël en Gaza

Als het aankwam op werk vinden, erbij horen en rechtvaardig worden behandeld bleken de kinderen van meester Mark permanent bovengemiddeld hard te moeten werken en meedoen. En als het aankwam op je mening laten horen vroegen ze zich soms af of hun participatie überhaupt welkom was. Vooral de houding van Nederland ten opzichte van Israël en Gaza gaf ze het gevoel dat hun stem niet werd gehoord. „Ik vertrouw niet meer dat we leven in een democratie”, zei Khadija zelfs. „We leven in iets anders – ik weet niet hoe ik dat kan noemen. Maar ik zie niet dat de mening van iedereen telt.”

Hopelijk heeft Rutte ook naar deze docu over ‘zijn’ kinderen gekeken. Dan heeft hij gehoord hoe zij in de praktijk hun weg vinden in de maatschappij die hij bijna veertien jaar lang heeft vormgegeven. En hoe ze hem aan het eind van aflevering drie ieder een net briefje terugschreven. „Beste Mark”, schreef Anar. „Ik ken u als meester Mark en meneer Rutte. Graag zie ik meer terug van meester Mark. Liefs, Amar.”


‘Adolescence’ is een indringende serie over een onbegrijpelijke misdaad (●●●●●)

In Schiedam was eerder deze maand een stille tocht voor de 13-jarige jongen die door een leeftijdsgenoot is doodgestoken. „Als kinderen elkaar dit aandoen, waar gaan we dan heen met de wereld?” zei een deelnemer. In Liverpool werd onlangs de minderjarige jongen veroordeeld die in de zomer drie kinderen doodstak tijdens een dansles. Incidenten die de krant halen omdat doodslag door minderjarigen uitzonderlijk is. Maar de argeloze nieuwsvolger denkt dat het van kwaad tot erger gaat met de jeugd.

De indringende dramaserie Adolescence – een hoogtepunt dit seriejaar – volgt van zeer dichtbij de 13-jarige Noord-Engelse scholier Jamie die wordt verdacht van de moord op een meisje van zijn school. Het begint met een politie-inval bij hem thuis in de vroege ochtend. Bij een normale serie zou je vervolgens snel snijden naar een andere locatie, de plaats delict bijvoorbeeld, met langzaam opgediende flashbacks die het mysterie onthullen, totdat je na acht afleveringen helemaal begrijpt wie wat waarom heeft gedaan.

Maar regisseur Philip Barantini blijft met de camera bij Jamie, gaat met hem mee de arrestatiewagen in, en volgt een uur lang in real-time hoe hij op het politiebureau aankomt, op het lichaam gefouilleerd wordt, en samen met zijn vader geconfronteerd wordt met het bewijsmateriaal. Barantini filmt iedere aflevering in één take. Zonder weg te snijden blijft de camera een uur lang achter de personages aan lopen. Dat doet de regisseur virtuoos maar nooit in het oog springend. De techniek blijft steeds in dienst staan van het verhaal. Het geeft de serie haar gejaagde, intieme sfeer. De scènes worden zeer gedetailleerd uitgediept, de acteurs krijgen veel ruimte om te excelleren.

Het effect in de eerste aflevering is dat je sympathie meteen bij Jamie ligt. Die enorme politiemacht tegen zo’n kleine jongen die ook nog in zijn broek plast. Moeilijk te geloven dat hij zo’n misdaad pleegde. De tweede aflevering neemt je mee naar de middelbare school van Jamie en het slachtoffer. Deze school – de hel op aarde – toont je de voedingsbodem van het geweld: pesten, de giftige pikorde, de rol van sociale media hierin, in het bijzonder de seksistische ‘manosfeer’ en diens voorman Andrew Tate die een groeiend leger wrokkige jongens ophitst tegen meisjes.

Hoofdrolspeler en schrijver Stephen Graham. Foto Netflix

Persoonlijk

De serie dwingt je om je verwachtingen snel bij te stellen. Dit is geen whodunit die de misdaad uitpluist. Dit is ook geen onderzoek naar de invloed van de ‘manosfeer’ op puberjongen, naar de onveilige sfeer op middelbare scholen, of naar geweld tegen vrouwen en meisjes. Althans, dat komt allemaal aan bod, maar op een veel subtielere manier dan je zou verwachten. Serieleiders Stephen Graham (Peaky Blinders) en Jack Thorne (Joy) richten zich op het persoonlijke verhaal: hoe de misdaad het leven van Jamie en zijn gezin ontwricht.

Dit wordt uitgediept in de laatste twee, aangrijpende afleveringen. Het derde deel bestaat uit een gesprek in de jeugdgevangenis tussen Jamie (Owen Cooper) en een psycholoog (Erin Doherty). Subtiel en huiveringwekkend laat deze lange scène zien wie Jamie is: een kwetsbaar kind met een kort lontje, gepest en getergd, die zich een machismo aanmeet dat slecht bij hem past. Onwaarschijnlijk goed geacteerd trouwens, vooral als je bedenkt dat dit het debuut is van de 15-jarige Owen Cooper.

Het vierde deel volgt de rest van Jamie’s gezin op de verjaardag van zijn vader, een indrukwekkende rol van Stephen Graham. Het gezin leidt zwaar onder de moordzaak, maar ziet er ook liefdevol uit, ze proberen er toch wat van te maken. Een vrolijk moment in de auto kan echter zomaar omslaan in een woede-uitbarsting. Ondertussen pijnigen de ouders zich met de vraag: wat hebben we verkeerd gedaan? In hoeverre kun je je eigen kind kennen? Laat staan beschermen? De vader is een zorgzame man, maar hij is ook een opvliegend, getergd mannetje, ooit zelf mishandeld door zijn vader. Intergenerationele toxische mannelijkheid? Verklaart dat de moord? De serie stipt het aan maar wil nooit zeggen: zo zit het.

De uitzonderlijke misdaad blijft onbegrijpelijk. Wel kun je van dichtbij zien hoe mannenrazernij werkt, bij doodgewone mannen. En na de catastrofe komen de vader en de zoon afzonderlijk toch tot een onverwachte catharis.


Vluchtende Denen krijgen een koekje van eigen deeg in ‘Families Like Ours’

De zeespiegel stijgt, Denemarken neemt een radicaal besluit: volledige evacuatie en opheffing van de natie. Het Deense land dat boven water blijft, wordt ’s werelds grootste windmolenpark. Afschrikwekkend voorbeeld is Nederland, dat koppig tegen het water bleef strijden tot het land bankroet ging en in chaos onder- en leegliep. Als meer Europese kuststroken onder water komen te staan, volgt een enorme vluchtelingenstroom, vreest de Deens regering. Die kan je beter voor zijn.

Het uitgangspunt van Families Like Ours is boeiend, zeker voor deltabewoners. Nederland maakte in 2016 zelf een onbeholpen, zelfs belachelijke serie over het wassende water: Als de dijken breken. Daarin breken de dijken inderdaad, verzuipt de Randstad en beperkt de naar Amersfoort gevluchte regering zich tot handenwringen en somber uit het raam staren. Tegen Gods Wrake sta je immers machteloos: het betrof een serie van de EO.

Thomas Vinterberg watercalypse is een stuk beter, zij het niet briljant – en heeft totaal andere intenties. Vinterberg, dertig jaar geleden met Lars von Trier bedenker van de filmische ‘kuisheidsgelofte’ Dogme 95, wisselt ijzersterke speelfilms – Festen, Jagten, het met een Oscar bekroonde drankepos Druk – af met matiger, zij het zelden ondermaats werk. In die categorie valt Families Like Ours.

Het draait om Denen uit de hogere middenklasse en de elite die een toekomst in Europa moeten vinden nu hun land wordt ontbonden. Hun bestemming weerspiegelt een tweedeling: welgesteld en hoog opgeleid is welkom in West-Europa, armoelijder en uitkeringstrekker eindigen in een flatje ergens in Oost-Europa.

Centraal staat de familie van Jacob, een kennelijk briljant architect die we slechts blunder op blunder zien stapelen – acteur Nikolaj Lie Kaas’ gelaat heeft iets onbenulligs, en dat talent benut hij hier ten volle. Zo hoort Jacob al vroeg van het evacuatiebesluit en probeert hij op de valreep nog snel even zijn huis te verkopen: een zeer illegaal handigheidje. Jacobs stupiditeit blijkt erfelijk: zijn 17-jarige dochter Laura kan met pa en diens tweede vrouw naar Parijs om aan de Universiteit van Sorbonne te studeren, maar wil haar moeder Fanny – een overspannen journalist – niet in de steek laten: zij is veroordeeld tot Boekarest. Maar Laura eindigt na talloze warrige besluiten in Rusland.

Een irritant patroon van domheid domineert de eerste vier afleveringen van Families Like Ours. Zo is er ook de rijke Henrik en zijn man Nikolaj, een hoge ambtenaar. Henrik kampt met een toxische broer die hem in zijn landhuis zo bedreigt dat de opgefokte Henrik per ongeluk een moord begaat, waarna hij zich wentelt in een wat onbeholpen gedramatiseerd vertoon van berouw. Vinterberg bezondigt zich hier aan gekunsteld melodrama, en zijn keuze om apocalyptische special effects te vermijden – soms zie je ergens een plasje water in een veld liggen – helpt niet: de zaken missen aanvankelijk dreiging en urgentie, de Deense evacuatie heeft iets heel lamlendigs. Je vraagt je dan ook af waarvoor die evacuatie nodig is: heuvelachtig Denemarken ligt voor een substantieel deel boven de dertig meter.

Hoe het is om vluchteling te zijn

Het gaat Vinterberg evenwel niet zozeer om de klimaatcrisis maar om de omgang met vluchtelingen, zo blijkt. Het wassende water is vooral een excuus om Denen een koekje van eigen deeg te geven. Denemarken, zo trots zijn op zijn keiharde lijn tegen immigranten, maakt nu zelf mee hoe het is om vluchteling te zijn, onwelkom en met ongewisse toekomst.

Is Denemarken eenmaal ontruimd, dan komt Families Like Ours goed op stoom. Zo moet de onnozele Laura –Russen noemen haar Bambi– als illegaal zonder paspoort Polen zien binnen te komen en stuit het vriendje Elias, die haar wil ophalen, op gewelddadige vreemdelingenhaat. Vader Jacob brengt in Parijs door zijn impulsieve, gepriviligeerde gedrag zijn baan en werkvergunning in gevaar: de trotse sterarchitect moet smeken en bedelen.

Een verwend volkje leert zo harde lessen over de echte wereld. Een serie als deze zou best leerzaam voor Nederlanders, eveneens kanjers in zelffelicitatie. Zowel in Boekarest als Parijs moeten de Deense helden onderaan de ladder beginnen, met littekens, schaafplekken en eelt op de ziel. Dat heeft een zekere schoonheid, merkt iemand op: alles helemaal zelf moeten opbouwen. Het soapachtige begin ten spijt: de tweede helft van Families Like Ours

is zeker de moeite waard.


Tv-recensie | Het leven zal leeg zijn zonder ‘Eigen Huis & Tuin’

Je hoeft Hugo Kennis eigenlijk niet te vragen hoe het gaat omdat het antwoord altijd ‘goed’ is, maar voor de vorm deed Froukje de Both het toch. „Hugo”, zei ze tegen zijn rug. Hij stond voorovergebogen in de grote droomkeuken te rommelen, maar veerde op bij het horen van zijn naam. „Hoe ga jij? Je bent de eitjes aan het bakken…” Op een ritme dat alleen hij kon horen begon Kennis onmiddellijk een liedje te improviseren. „Ik ben de eitjes aan het bakke-e-en” – zijn schouders bewogen op en neer; er hoorde ook een dansje bij het nieuwe nummer. „Lekker bakke-e-en…” Ik begon er net goed in te komen toen De Both kalm verduidelijkte dat Kennis vandaag een Vietnamees gerecht aan het maken was, waarmee het muzikale intermezzo vroegtijdig tot een einde kwam. Jammer, maar begrijpelijk: er moest nog wel gewerkt worden. Die Vietnamese karbonades met Nuoc Cham-dressing gingen zichzelf niet bakken.

Die zouden zoet, zuur en zout smaken, had Kennis aangekondigd – en toch had Eigen Huis & Tuin: Lekker Leven (RTL) maandag vooral een bittere nasmaak (deze woordgrap spijt me niet). Kort voor het begin van het programma kondigde RTL aan dat het einde in zicht is: na 16 mei worden er geen nieuwe afleveringen meer gemaakt van het lifestyleprogramma dat op RTL4 al vijf jaar lang het einde van de werkdag inluidt. Akelig nieuws, al helemaal voor kijkers die nog steeds in de rouw zijn om Koffietijd (rust in vrede), dat in 2023 door RTL van de buis werd gehaald. Zo blijven er wel heel weinig programma’s over waarin dagelijks wordt geklust en gekookt.

Waarom dat type programma zo’n grote aantrekkingskracht op me uitoefent, vind ik zelf moeilijk te duiden, want ik klus noch kook graag. En toch noteer ik geregeld braaf de tips die het team van Eigen Huis & Tuin: Lekker Leven gul uitdeelt. Dankzij hen weet ik hoe je zelf een windlicht maakt, dat een vingerplant winterhard is, en welke stappen je kunt ondernemen als je hond snurkt (tot het team behoort ook een dierenarts). Ik beschik niet over een tuin om windlichten in te zetten, weet niet wat ‘winterhard’ betekent en heb ook geen hond, maar het voelt toch goed om allemaal te weten. Alsof er nu ergens een laagje kennis in mij ligt opgeslagen dat aan te boren valt zodra de tijd rijp is. Misschien vorm ik daarmee de ideale doelgroep van dit type programma’s: ik ontbeer het vermogen om zelf een huis op te knappen en uren in de keuken te staan, maar koester wel de hoop dat dat moment ooit aanbreekt. Dat ik dan ook een mood board kan maken voor een bijkeuken. Over een jaar of tien misschien. Eigen Huis & Tuin is de droom die dat gat vult.

De kopse kant van een gefineerde spaanplaat

Hoewel lang niet alle opgedane kennis blijft hangen. Wanneer mijn lievelingsklusser Patrick Uphoff begint te praten is die ervaring toch vergelijkbaar met in de Gamma staan en uitgelegd krijgen wat het verschil is tussen een staalspijker en een betonspijker, terwijl ik de moed verzamel om toe te geven dat ik ‘schroef’ bedoelde toen ik ‘spijker’ zei. Maandag was Uphoff de kopse kant van een gefineerde spaanplaat waterdicht aan het maken. Dat juich ik toe, maar aangezien drie van de woorden in die zin voor mij vrijwel betekenisloos blijven zal ik die klusactie morgen ook wel weer vergeten zijn.

Maar wat ik nooit zal vergeten zijn de bijdragen van Hugo Kennis, de bestgehumeurde kok van de Nederlandse televisie. Dat hij straks niet meer elke werkdag om 17.00 in die gigantische keuken wereldgerechten staat te bereiden vind ik moeilijk te verteren, zelfs al ben ik er nooit aan toegekomen om zijn recepten uit te proberen. Wie gaat er nu aan het eind van mijn werkdag zingend eitjes bakken, ‘hummus’ uitspreken met een G ervoor of saucijzenbroodjes een Italiaans tintje geven? Een brandbrief naar RTL leek me onontkoombaar, maar toen ik de aflevering van maandag nog eens terugkeek op Videoland begon na afloop die van dinsdag alvast te spelen. „Het is doe-niet-moeilijk-dinsdag”, hoorde ik Hugo Kennis zeggen. Dat advies zal ik dan maar volgen.


Hoe ontsnap ik aan het YouTube-algoritme?

In mijn ouderlijk huis stond de televisie de hele dag aan: Nederland 1 en Nederland 2, voor de avonden en de weekenden waarop mijn vermoeide ouders gewoon de jongens van de omroep lieten bepalen wat er gekeken werd. In mijn eigen huis is die rol toebedeeld aan YouTube: even op een rustig moment die app aan, waarna een stroom aan video’s elkaar opvolgen.

Dagelijks kijken mensen ruim een miljard uur aan video’s op YouTube. Over het achterliggende algoritme is al veel geschreven, al blijft het ergens een zwarte doos. Het platform laat weinig los, voor onderzoekers en gebruikers is het gissen. In principe maakt YouTube een optelsom van de video’s die je kijkt, hun thematiek – vastgelegd in tags – en andere opvallende zaken. Daarna probeert het algoritme je meer, maar net iets anders, voor te schotelen. Kijk je veel soulmuziek-video’s, dan krijg je meer soulmuziek, dat is het idee. Maar ook: klik je op video’s waarin extremistische denkbeelden worden gedeeld, dan kom je gemakkelijk bij meer extremistische video’s uit.

Zorgen dat mensen in zo’n extremistisch YouTube-‘gat’ vallen – een eindeloze stroom alleen maar ergere video’s over hetzelfde onderwerp – en er niet meer uitkomen zijn er al jaren, maar ik kamp met een simpeler probleem: mijn YouTube-algoritme is saai geworden. Al dat aanbieden van ‘meer-maar-anders’ levert me eigenlijk alleen nog dezelfde soort video’s op. Dat moet toch anders kunnen? Ik besluit op zoek te gaan naar een manier om uit dit gat te kruipen. Misschien levert me dat interessante inzichten op, of een minder voorspelbaar algoritme.

Opzettelijk vervuilen

Mijn gemiddelde YouTube-dag ziet er zo uit: een filmpje met analyses van de Amerikaanse politiek door een bekende journalist, een filmpje over een game die ik net veel gespeeld heb, twee bands die ik al honderd keer heb gehoord. Een scroll naar beneden biedt een mix van video’s over politieke nieuwsfeiten uit het buitenland, voor mij bekende muziek , een Amerikaanse late night-show, een meisje van begin 20 die een aflevering van een televisieserie kijkt die ik leuk vind en daarop reageert.

Het is een optimistische zaterdagmorgen, en ik besluit: ik ga deze pagina opzettelijk vervuilen. Hoe lang duurt het voordat ik de usual suspects uit mijn algoritme verjaagd heb? Ik neem een onderwerp dat me interesseert: de Hussietenoorlogen. Een snelle zoektocht levert me een video van Feature History op, waarin de geschiedenis van dit middeleeuwse conflict snel wordt doorgesproken.

Deze ene klik katapulteert een andere video van Feature History onmiddellijk naar de bovenhoek van de YouTube-startpagina. Iets over de Russisch-Japanse oorlogen. Klik. Daarna: de geschiedenis van de Meiji-keizers. Klik. Ik luister al lang niet meer echt, maar Feature History babbelt vrolijk door op de achtergrond.

Drie kliks blijkt niet genoeg voor het algoritme. De enige verandering: er sluipen meer gamevideo’s de pagina op. Logisch, realiseer ik me. De game waar ik de laatste tijd zoveel aandacht voor had, gaat over Tsjechische geschiedenis. Een ander onderwerp dan? Iets waar ik nóóit uit mezelf naar zou kijken.

Breien, bijvoorbeeld.

Brei-YouTuber Famke van der Wal met zelfgebreide trui in een video over haar breiprojecten in 2024.
beeld https://www.youtube.com/@mipithelabel

Sweaters

Ik kies een willekeurige video uit, het plaatje is een mozaïekje van mensen in gebreide sweaters. Meteen waan ik me in een andere wereld: een vrouw met een zachte stem pakt bollen wol op en legt gedetailleerd uit wat ze er mee gaat doen en waarom, 23 minuten lang.Het lukt me niet mijn aandacht erbij te houden, maar ik zit de video rustig uit. Een blik op de voorpagina toont hetzelfde als de geschiedenisvideo’s: de volgende video van deze YouTuber staat bovenaan, verder blijft het algoritme hetzelde als voorheen.

Ik klik op ‘breien voor beginners’. Ik klik op ‘hoe je een sweater uit elkaar moet halen’. Ik klik op ‘vijf cruciale concepten voor color pooling’. Aan het einde van de 25 minuten durende video heb ik geen flauw idee wat color pooling is, maar ik zie twee nieuwe breivideo’s op mijn voorpagina, tussen een concertvideo van Taylor Swift en een New York Times-opinievideo in. Moedig voorwaarts! (Ik klik stiekem op een politiek nieuws-item, en geef mezelf daarna straf omdat ik vals gespeeld heb.)

Mijn algoritme gooit crochet, engels voor haken, mijn kant uit, dus ik kijk geduldig twee filmpjes over crochet. Of ik iets wil weten over de verschillende soorten pretentieuze breiers? Natuurlijk. De jongedame in de laatste video biedt vijf keer haar excuses aanvoor het feit dat ze iets gemeens gaat zeggen (je moet niet te pietje precies zijn over je wolkeuzes). De man in de volgende video, met de titel Confessions of a fed-up knitter, biedt ook tien keer zijn excuses aan voor zijn gemene opmerkingen (hij vindt het slecht als je gekochte breipatronen deelt).

Ik werp een wanhopige blik op mijn voorpagina. Ik heb tien breivideo’s gekeken, nu gaan drie van de vier video’s bovenaan over breien of crochet. Ze verstikken een politiek verslaggever die iets over Elon Musk kwijt wil. Een scroll naar beneden toont een mix van breivideo’s en YouTubers waar ik op geabonneerd ben. Missie geslaagd, toch? Nou ja: ik ben het gat uitgeklommen, maar een nieuw gat ingevallen – een breigat.

Openingsframe van een video van YouTuber Veronika Lindberg (Kutovakika).
beeld https://www.youtube.com/@Kutovakika

Ongeorganiseerd videohoppen

Een week later probeer ik iets anders : ik zoek een pagina op die je willekeurige YouTube-video’s voorschotelt. Een druk op de knop kan je een gelikte muziekvideo opleveren, of een homevideo van een halve minuut over een auto. Ik krijg een bedtijdmeditatie, een man die met elastiekjes een watermeloen kapot laat knappen, een instructievideo over het vervangen van de olie in mijn auto. Baby’s, archeologie, Apple. Maar werp ik een blik op mijn voorpagina, dan verandert er eigenlijk niets. Ik voed YouTube te veel verschillende tags, besef ik me. Anders dan TikTok is de site niet voorbereid op ongeorganiseerd videohoppen.

Dat lees ik stiekem ook af aan mijn voorpagina. Sommige YouTubers hebben uitgekiend wat de meeste kliks oplevert – daarom zie je zo vaak dezelfde content. Je wilt een foto hebben van je gezicht, het liefst met een gekke bek, en een aansprekende titel. „Het is ECHT ZO SLECHT” voor een video over een Oscarfilm, bijvoorbeeld. Dat levert kliks en likes op. Daardoor stuwt YouTube je naar voren in het algoritme van iedereen die video’s kijkt over een onderwerp wat er in de buurt komt, dat is het idee.

Maar de hyperpopulaire video’s van YouTube-spelshowmaker Mr. Beast (371 miljoen abonnees) krijg ik bijvoorbeeld niet aangereikt, terwijl hij het algoritme zo goed zou moeten begrijpen. De tags zijn onverbiddelijk: Mr. Beast past niet in mijn algoritme. In plaats daarvan krijg ik af en toe wel een andere algoritmefluisteraar, cabaretier Eddy Burback (2 miljoen abonnees) – die maakt diepgravende, grappige YouTube-onderzoeksessays, wat aansluit op de cultuur-essayvideos die ik wel vaker kijk. Alleen plaatst Burback maar zelden een video.

Uiteindelijk ligt het probleem bij mij. Onderzoekers die uitpluizen hoe YouTube mensen kan radicaliseren, zeggen dat een YouTube-gat altijd begint bij een eigen keuze. Je kiest een video, je blijft kijken. Wil je er uit? Je enige toevlucht is de zoekbalk.